Onder arbeidsmiddelen wordt verstaan: 'alle op de arbeidsplaats gebruikte machines, installaties, apparaten, transportmiddelen en gereedschappen die bij het werk worden gebruikt'. Dus van hogedrukspuit tot heftruck, het zijn allemaal voorbeelden van arbeidsmiddelen.
 
Het gebruik van arbeidsmiddelen maakt het werk vaak lichter en makkelijker. Maar in een aantal gevallen veroorzaakt het gebruik van een arbeidsmiddel ook nieuwe risico's. Om veilig te kunnen werken met deze arbeidsmiddelen is regelmatig onderhoud en een periodieke keuring noodzakelijk.
 
Nieuwe en bestaande machines behoren te voldoen aan de wettelijke veiligheids- en gezondheidseisen. Nieuwe machines (gebouwd of aangeschaft na 01-01-1995) moeten voldoen aan de eisen uit de Machinerichtlijn en behoren voorzien te zijn van de CE-markering (fabrikantenverklaring). Indien wijzigingen worden doorgevoerd aan bestaande CE-gemarkeerde arbeidsmiddelen of nieuwe arbeidsmiddelen worden samengebouwd met bestaande arbeidsmiddelen dan komt de (door leverancier aangebrachte) CE-markering te vervallen. Om een samengesteld arbeidsmiddel weer te laten voldoen aan de eisen uit de machinerichtlijn dient een specifieke risico-inventarisatie en evaluatie te worden uitgevoerd van het betreffende arbeidsmiddel. Deze inventarisatie mag door de werkgever zelf worden uitgevoerd; over het algemeen is dit werk voor deskundigen op het gebied van machineveiligheid: risicoanalyse conform NEN -EN 14121-1 (voorheen NEN-EN 1050) Veiligheid van machines.
 
Voor oudere machines in bedrijf gelden de eisen uit het Arbobesluit. In het Arbobesluit (hoofdstuk 7) staat dat gereedschappen, machines en installaties die op de werkplek gebruikt worden geen gevaar mogen opleveren voor de werknemers. Daarom moeten werkgevers ook deze arbeidsmiddelen die op de werkplek gebruikt worden inventariseren op alle veiligheidsrisico's. Voor de beheersing van deze risico's worden vervolgens doeltreffende maatregelen genomen.
 
Voorschriften voor de keuring van arbeidsmiddelen zijn opgenomen in het Arbobesluit. De bepalingen in dit besluit, vertalingen van de Europese richtlijn arbeidsmiddelen Keuringen, stellen eisen aan het veilig gebruik van machines, gereedschappen en installaties (door werknemers op de werkplek).
 

Risico
Bij de omgang met arbeidsmiddelen kunnen er vele veiligheidsrisico's ontstaan doordat machines onveilig gebruikt worden of onveilig zijn. Het op juiste wijze en tijdstippen inspecteren en keuren is een wezenlijk onderdeel van de veiligheid. Verder dienen de werknemers voldoende kennis te hebben om de arbeidsmiddelen veilig te gebruiken.
 

Eisen
Eisen voor de keuring van arbeidsmiddelen zijn:

• in principe dienen alle arbeidsmiddelen die gebruikt worden periodiek gekeurd te worden. De frequentie van de keuringen hangt samen met de mate van het gebruik en de omstandigheden (vocht, slijtage, onderhoud, en dergelijke). Een en ander wordt vaak ook in onderhoudschema's aangegeven;
• de minimale keuringsfrequentie is één keer per jaar;
• de keuringsdatum wordt genoteerd in het onderhoudslogboek, in een keuringsdossier of op het arbeidsmiddel door middel van een sticker;
• in alle gebruiksfasen van het arbeidsmiddel is ook een keuring nodig. Gebruiksfasen van de arbeidsmiddelen zijn: na installatie en voor ingebruikname (bijv. na montage), als middel onderhevig is aan invloeden die leiden tot verslechteringen (en weer tot gevaar leiden) en als zich uitzonderlijke gebeurtenissen hebben voorgedaan die weer schadelijke gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van het arbeidsmiddel;
• keuringen moeten door een deskundig persoon worden uitgevoerd;
• de overheid heeft alle arbeidsmiddelen ingedeeld in de klassen 0 tot en met 6. De arbeidsmiddelen die vallen in de klassen 0 tot en met 2 mogen door eigen werknemers worden gekeurd, mits zij hiervoor zijn opgeleid;
• de werknemer die keurt moet bekend zijn met het gebruik van het arbeidsmiddel, de gevaren ervan en de beoordelingscriteria. Ook moet de werknemer bekend zijn met fabrikaatgerichte eisen en kunnen beschikken over het noodzakelijke meetgereedschap.

 
Eisen voor procedures / instructies voor het werken met arbeidsmiddelen zijn:

• het bedrijf dient te beschikken over procedures / instructies veilig werken met arbeidsmiddelen t.a.v. bediening, reiniging, start en stop, noodstop en t.a.v. instellen, omstellen, onderhoud, reparatie, installeren;
• zorg dat middelen tijdens de gehele gebruiksduur door toereikend onderhoud in een zodanige staat verkeren dat zich geen gevaren vormen;
• werkzaamheden aan arbeidsmiddel worden slechts uitgevoerd wanneer middel is uitgeschakeld, drukloos of spanningsloos is gemaakt;
• een bij een arbeidsmiddel behorend onderhoudsboek aanwezig is en goed wordt bijgehouden;
• resultaten van het onderhoud aan apparatuur/ machines en de naar aanleiding daarvan genomen maatregelen worden in het onderhoudsboek vastgelegd;
• een goede gebruiksaanwijzing of machine instructiekaart omdat deze informatie bevatten over veilig gebruik en onderhoud van de machine, over de benodigde instructie en opleiding en over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen;
• werknemers moeten in begrijpelijke vorm zijn voorgelicht over het doel, de werking, en het gebruik van de beveiligingen op apparatuur en machines (ook tijdens het schoonmaken, het plegen van onderhoud en reparaties);
• veiligheidsinstructies zijn zoveel mogelijk gebaseerd op symbolen en zo weinig mogelijk op tekst, bijvoorbeeld d.m.v. machine instructiekaart;
• de gebruiksaanwijzing moet in begrijpelijke vorm ter kennisgeving van betrokken werknemers zijn gebracht;
• indien gebruik door of aanwezigheid van werknemers gevaren kan opleveren in verband met apparatuur en machines worden de werknemers door begrijpelijke, schriftelijke bedieningsvoorschriften en veiligheidsinstructies hierop gewezen.
   

Eisen voor hand- armtrillingen

• een risicobeoordeling om te zien of werknemers niet worden blootgesteld aan meer trillingen dan volgens de Europese richtlijn is toegestaan. Als dat wel het geval is, moeten zij maatregelen nemen om de trillingen te beperken. Risico's van blootstelling aan trillingen moeten tot een minimum beperkt worden.

Wensen

• De keuring van arbeidsmiddelen kan aangegeven worden in onderhoudsschema's.
• De werkgever doet er verstandig aan om per arbeidsmiddel twee documenten te laten opstellen: een controlelijst (inclusief omgevingsaspecten) en een inspectie- of keuringsdossier.